Goede voorbeelden

Elke editie van Erfgoeddag zijn er organisaties die een buitengewone inspanning leveren. Dat blijkt uit de omschrijving van de activiteit, de partnerschappen die ze afsluiten, de uitdieping van het thema, het experimentele karkater van de activiteit, hoe ze de gemeenschap betrekken bij de uitwerking, enz. Deze organisaties worden door het Kwaliteitscomité beloond met een Speciale Vermelding. In onderstaand overzicht lees je welke organisaties met welke activiteit voor deze editie een Speciale Vermelding in de wacht sleepten.
Moraal van het verhaal: zit niet verlegen om een leuk voorstel, maar durf buiten de klassieke lijntjes te kleuren, probeer samen te werken en bekijk je werking en collecties eens… van een andere kant.

Diamantmuseum Provincie Antwerpen

Tentoonstelling: Historische diamantvervalsingen

Op 25 april bibbert het Diamantmuseum met een mini-gelegenheidsexpo over historische diamantvervalsingen. Vervalsen is van alle tijden. Al eeuwenlang worden valse edelstenen en diamanten aan de man gebracht. Kopers worden op slinkse wijze om de tuin geleid en fortuinen worden verspeeld voor een imitatiediamant. Het middeleeuwse Antwerpen kreeg al te maken met diamantvervalsingen. Misdaden zoals deze werden toen zwaar bestraft. Maar... vervalsen gebeurt vandaag nog. Hoe, en met welke gevolgen dat kom je enkel op Erfgoeddag te weten in het Diamantmuseum.

Aartsbisschoppelijk Archief te Mechelen

Tentoonstelling: De eerste wereldoorlog als middeleeuws stripverhaal!?

December 1914. België kreunt onder de Duitse bezetting. In Mechelen schrijft kardinaal Mercier een open brief waarin hij de Belgen een hart onder de riem steekt. De brief van de kardinaal wordt door de zusters van Maredret in een neogotisch kleedje gestoken en gepresenteerd als een middeleeuws handschrift. De Eerste Wereldoorlog als middeleeuws stripverhaal? Fake! Maar waarom? Zomaar een aardigheidje? Of een bewuste projectie van de realiteit in een geïdealiseerd verleden? Wie goed kijkt, beseft dat in deze enscenering niets is wat het lijkt.

Erfgoedcel Mechelen i.s.m. Mechelen Kinderstad

Publicatie: Kinderdoeboekje FAKE?

Traditiegetrouw werkten Mechelen Kinderstad en de Erfgoedcel een boeiend kinderprogramma uit. Kinderen gaan van start in Lamot waar we een fijn onthaal op maat voorzien. Hier krijg je je startpakket en we maken je wegwijs in het aanbod van de erfgoedorganisaties in Mechelen en Duffel. Een verkleedkoffer en een aangepast decor helpt je alvast om je in je favoriete activiteit in te leven. De fotograaf maakt een foto om je Erfgoeddagboekje mee te personaliseren. En dan de baan op! Op zoek naar de verpleegster. Of trok de Sherlock-activiteit eerder hun aandacht?

Cultuurdienst Brasschaat i.s.m. Breesgata, Cultuurraad, deelraad erfgoed

Spektakel: Legendarische figuren in Maria-ter-Heide

Niets zo fake als legendes die ontstaan rond volksfiguren! Zo ook in de wijk Maria-ter-Heide in Brasschaat, ‘Polygoon’ in de volksmond. De heemkundige kring Breesgata confronteert de legendes en verhalen met historische feiten over de wijk en verwerkt dit in een brochure.
Op Erfgoeddag kun je in het parkdomein de Mick komen kijken naar een poppenspelvoorstelling. Het verhaal is geïnspireerd op de legendes rond de kleurrijke figuren die, in een lang vervlogen verleden, in Polygoon woonden. Geniet van een drankje en versnaperingen, en natuurlijk ook de mooie groene omgeving van park De Mick!

Arthis – Het Belgisch-Roemeens Cultureel Huis (Brussel)

Lezing: Vlad Tepes – Dracula: tussen legende en realiteit

Vlad de Spietser, prins van Walachije (1456-1462, 1476) is vooral bekend als Dracula. Hij werd bewonderd door zijn volk, gevreesd door invallers om zijn rechtvaardigheid en wreedheid, waarmee hij geschiedenis schreef. Hij versloeg Mehmed II, de veroveraar van Constantinopel, en verdedigde een leven lang het land van zijn voorvaderen.
De schrijver Bram Stoker inspireerde zich op vertelsels uit heel Europa, en concentreerde alles in een historisch personage, dat hij verkoos om zijn faam bij verschillende volkeren. De geschiedenis en de legende vloeiden samen. Ontdek met ons de ware toedracht!  

Davidsfonds Brussel i.s.m. Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium

Tentoonstelling: Jef van der Veken: meestervervalser of meesterlijk restaurateur? Over de Rechtvaardige Rechters en Maria Magdalena

Maak kennis met het onderzoek naar twee topwerken van Jef Van der Veken: de kopie van de 'Rechtvaardige Rechters' en de Maria Magdalena, naar Rogier Van der Weyden. Langsheen het restauratieatelier voor schilderijen, het atelier voor wetenschappelijke beeldvorming met infrarood- en röntgenapparatuur en het laboratorium voor picturale technieken bieden we je een blik achter de schermen van kunstvervalsing en haar ontmaskering. Dit is een verhaal over hyperrestauratie, valse craquelures en verborgen inscripties. Speur mee: wat is vals, wat is echt?

Cinematek i.s.m. Vlaamse Dienst voor Filmcultuur (Brussel)

Filmvoorstelling: Chaplin-imitartoren

Bestaat er een groter compliment dan imitatie? Vraag het maar aan Charlie Chaplin. Diens personage van het kleine zwervertje met de bolhoed en stok werd zo beroemd dat over heel de wereld nabootsers opdoken. De grootmeester zelf vond Billy West zijn meest geslaagde imitator. We zetten hem en andere Chaplin-imitatoren vandaag opnieuw in de kijker met drie zelden getoonde korte stille films, live begeleid op de piano, die balanceren tussen artistiek hommage en nabootsing zonder meer. Elke voorstelling duurt ongeveer 40 minuten, zit boordevol filmplezier en is geschikt voor jong en oud.

Politiemuseum (Brussel)

Tentoonstelling: Vervalsing onder de loep! De strijd van de politie tegen vervalsingen

Een unieke gelegenheidstentoonstelling die je zeker niet mag missen! Aan de hand van reportages, foto’s en tal van 'namaakproducten' illustreren we de verschillende soorten vervalsingen waarmee de politiediensten de voorbije eeuw geconfronteerd werden. Dat gaat van valsmunterij en niet-authentieke kunstwerken, tot het steeds groter wordende én brandend actuele probleem van namaak. Ook geneesmiddelen en luxeproducten duiken steeds meer op. In de namiddag geeft Axel Poels van de Federale gerechtelijke politie Brussel, dienst Kunstcriminaliteit, meer uitleg over deze duistere fake-wereld!

Museum voor Grafkunst (Brussel – Laken)

Tentoonstelling: Catalogi van Liefde en Smart

Een aantal monumenten op onze begraafplaatsen zijn unieke kunstwerken. Vanaf de 19e eeuw werden 'modelboeken' uitgegeven met prototypes van graven en grafdecoraties. Nabestaanden kozen uit een gamma van beelden die uitdrukking gaven aan de 'unieke' gevoelens van smart, trouw en liefde. De industrialisatie en de ermee gepaard gaande serieproductie, ook in de grafkunst, lijkt een aantasting van de artistieke creatie maar… ligt ook aan de basis van een democratisering in de funeraire cultuur. Epitaaf stelt deze modelboeken en catalogi tentoon en linkt deze aan realisaties van het atelier Salu.

Musea Maaseik i.s.m. Documentatiecentrum, Pater Sangersvereniging, Kerkfabriek

Zoektocht: Van Eyck, my day: spannende queeste naar de ‘Rechtvaardige Rechters’

'De Rechtvaardige Rechters' na 75 jaar spoorloos, eindelijk terecht te Maaseik! Kom met je gezin en beleef een spannende zoektocht naar het verloren paneel. Kun jij het raadsel oplossen? Hints en opdrachten brengen je naar verschillende locaties in de idyllische, historische stadskern van Maaseik. Na elke opdracht die je tot goed einde brengt, krijg je een puzzelstuk. De volledige puzzel leidt je naar de echte vindplaats van het paneel. Veel succes!
Hoe meedoen? Surf naar www.museamaaseik.be.

Barometermuseum (Beringen – Beverlo)

Rondleiding: ‘Natuurlijke weersvoorspellingen’ versus ‘de wetenschap’

Naast barometers biedt het museum ook een overzicht van de eeuwenlange weer- en klimaatgeschiedenis. Met proefjes en een woordje uitleg kun je zelf lucht wegen, wereldwinden en de stand van de zon bestuderen, enz. Op Erfgoeddag leg je de wetenschappelijke weersvoorspelling naast gezegdes en boerenwijsheden over het weer. Klopt het dat insecten, de vlucht van de zwaluw, en spreuken zoals ‘februari mist, hooi in de kist’, of ‘Regent het op Sint-Denijs, dan komt er niet veel ijs’ ook het weer kunnen voorspellen? Of komen deze weer-weetjes niet in de buurt van de voorspellingen van de barometer?

Literair Museum (Hasselt)

Lezing: De sprookjes van Grimm: van anonieme volkssprookjes tot kindersprookjes

In 2010 is het 200 jaar geleden dat de gebroeders Grimm hun sprookjes schreven. Na de vondst van het Ölenberger Handschrift in de jaren 70 van de vorige eeuw is het Grimmonderzoek in een stroomversnelling geraakt en is duidelijk geworden hoe de gebroeders Grimm onder druk van o.a. uitgevers de sprookjes hebben herschreven en bewerkt. In deze lezing toont Harlinda Lox, ondervoorzitster van het Europaïsche Märchengesellschaft, aan de hand van bekende sprookjes aan hoe ingrijpend de veranderingen wel waren en hoe de oorspronkelijke boodschap drastisch veranderd werd.

Stadsarchief Leuven i.s.m. Salsa vzw

Multimedia-presentatie: Wie van de zeven?

Een stadsarchivaris is een ambtenaar belast met het beheer van het archief. Hij bewaart het archief in optimale omstandigheden, ontsluit het via inventarissen en stelt het ter beschikking van elke geïnteresseerde burger. Zeven archivarissen stellen het stadsarchief van Leuven voor. Wie houdt het vurigste pleidooi voor dit geheugen van Leuven? Aan jou om de echte stadsarchivaris van Leuven te identificeren.

Heemkring Opwijk-Mazenzele i.s.m. Gemeenschapscentrum Hof ten Hemelrijk Opwijk

Tentoonstelling: Te mooi om waar te zijn… ? Verkiezingspropaganda uit de vorige eeuw in Opwijk en Mazenzele

Partijen en kandidaten dingen naar de hand van de kiezers. Met mooie beloftes en hoopvolle woorden, of met slogans die de tegenstander in een minder gunstig daglicht stellen, hopen ze de kiezer voor zich te winnen. Maar werden de beloftes ingevuld of werden ze in stilte begraven? Van grafische meesterwerkjes over grappige spullen tot serieuze programma’s, elk getuigen ze van de verkiezingsstrijd uit de vorige eeuw. Een geïllustreerde publicatie licht het onderwerp verder toe.  

Campanae Lovanienses i.s.m. Integratieraad Leuven, Erfgoedcel Leuven, Matrix, Universiteitsbibliotheek Leuven

Concert: Fusion on Bells
De 500e verjaardag van de beiaard is een mooie gelegenheid om de geschiedenis van dit Vlaams muzikaal erfgoed te belichten. Maar het is tevens een aansporing om na te denken over zijn rol in de huidige, multiculturele samenleving. Afrikaanse ritmes of Indonesische motieven op Vlaamse klokken: een schokkende ervaring? Of gewoonweg surrealistische fake? De Leuvense beiaardiers en allochtone verenigingen zochten samen 'vreemde' muziek uit, geschikt om te spelen op de Leuvense beiaarden. Wordt de beiaard na 500 jaar eindelijk het wereldinstrument dat speelt voor iedereen?  

Erfgoedkamer Bertem vzw i.s.m. Cultuurraad Bertem, Koninklijke Filhamronie Leefdaal

Tentoonstelling: Reuze(n)goed

De eerste reuzen in Vlaanderen werden geboren in het begin van de 14e eeuw, samen met de ommegangen, die hun oorsprong waarschijnlijk vonden in kerkelijke smeek- of boeteoptochten. Zij zijn geëvolueerd tot ‘rituele’ feestgelegenheden. Het einde van de 19e eeuw, met de opkomst van de fanfares en harmonies, betekende voor het reuzenvolk het begin van een nieuwe bloeiperiode. Elke religieuze betekenis verdween echter. ‘Authenticiteit’ en ‘traditie’ blijken altijd al rekbare begrippen. Zo ook binnen de reuzenfamilie. We stellen de vandaag de reuzen en hun ware geschiedenis aan je voor.

Toerisme Halle

Evocatie: ’t Es Fiest op ’t Stieweg

Herbeleef de fieste van de Stieweg! Ooit ingericht ter ere van een legende, bloeiden de feesten dood, om later terug gehouden te worden als ‘invented tradition’. Deze feesten zijn al jaren verleden tijd, maar nu is het dus tijd om ze weer tot leven te brengen! Brutale lamèren, straattheater en traditionele wedstrijden zoals zakken-, kruiwagen- en steltenlopen alsook touwtje trek komen aan bod. Zelfs de traditionele volksdans, volksspelen en de ‘vlaai aan de meter’ aan de lange tafel komen weer tot leven in Halle! Mis dit dus niet! Voor meer informatie kun je terecht op www.toerisme-halle.be.

’t Gasthuys – Stedelijk Museum Aalst i.s.m. Erfgoedcel Aalst, Stadsarchief Aalst, Documentatiecentrum en Archief voor Daensisme en hedendaagse geschiedenis van de Denderstreek (D.A.D.D.) vzw

Tentoonstelling: Fake? Stadsmythes onderzocht

Deze tentoonstelling onderzoekt verschillende 'stadsmythes'. Zag Dirk Martens er uit zoals zijn standbeeld? Verliep de 'Slag bij de Hertshage' in 1123 zoals beschreven in de 19e- eeuwse literatuur? Werd de heilige Gudula geboren te Herdersem? Woonde Pieter Daens op het eiland Chipka?
Aan de hand van archiefstukken en realia trachten we een antwoord te geven op enkele van deze vragen...

Heemkundige Kring De Kluize i.s.m. Gemeentearchief Sint-Gillis-Waas, Erfgoedcel Waasland

Tentoonstelling: Drieske Nijpers: wonderdokter?

In 1852 verwierf wonderdokter Drieske Nijpers (1826-1853) uit Sint-Gillis-Waas bekendheid in binnen- en buitenland. Hij dankte deze faam aan zijn ‘talent’ om mensen te genezen door hen op de pijnlijke plaatsen te knijpen. Hoe ‘fake’ was dit buitengewone talent van de ongeletterde Drieske Nijpers? Het bijgelovige volk droeg hem op handen, maar de gediplomeerde dokters sleepten hem voor de rechtbank. De heemkring en het gemeentearchief vertellen het leven van deze beruchte kwakzalver aan de hand van enkele schaarse archiefdocumenten, portretten en een reeks authentieke krantenartikels.

Archief OCMW Gent i.s.m. Miat, Design museum Gent

Multimedia-presentatie: Ne(p/t) echt

Welke schoonheidstrucjes gebruikten vrouwen en mannen vroeger? Welke leugentjes om bestwil? En sinds wanneer wordt kledij nagemaakt? Herinneringen en het (falen van het) geheugen staan centraal bij de getuigenissen en voorwerpen van Gentse rusthuisbewoners die met deze tentoonstelling een (echte) stem en een gezicht krijgen. Met nieuwe mediatechnieken en trucjes uit de oude doos, waar ook kinderen en jongeren van JAVI-tv aan meewerkten, laten 80-plussers zien dat Ne(p/t) echt van alle generaties is. De samenwerking met Designmuseum Gent en MIAT is de onverwachte kers op de taart.

Universiteitsbibliotheek Gent i.s.m. Vlaamse Erfgoedbibliotheek vzw, Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Openbare Bibliotheek Brugge, Provinciale Bibliotheek Limburg, Universiteitsbibliotheek Antwerpen en Universiteitsbibliotheek Leuven

Tentoonstelling: FAK(E)simile?

Al eeuwenlang worden facsimile’s gemaakt van zeldzame manuscripten en bijzondere drukken. FAK(E)simile? presenteert de diverse productietechnieken en gebruiken en confronteert originele stukken met papieren en digitale replica. Is elke kopie fake? Zijn replica’s waardeloos? Waarom zijn facsimile’s zo gegeerd door een breed publiek? Ontdek het in de Boekentoren of bij de andere partners van de Vlaamse Erfgoedbibliotheek: Openbare Bibliotheek Brugge, Provinciale Bibliotheek Limburg, Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience en de Universiteitsbibliotheken van Antwerpen en Leuven.

Heemkundig Genootschep ‘De Twee Ambachten’ i..m. vzw Vliet, Meetjeslandse gidsen (Assenede –Oosteeklo)

Evocatie: de visioenen van Zuster Victoria

De abdij van Oosteeklo, 17e eeuw. Zuster Victoria beweert visioenen te hebben van Jezus, Maria en de duivel. Ze heeft stigmata, kruiswonden die regelmatig en onverwacht beginnen te bloeden. De Kerk stelt een onderzoek in. Uiteindelijk wordt ze beschuldigd van ‘geveinsde heiligheid’. Haar straf? Ze wordt volledig geïsoleerd van de buitenwereld. En meer nog, de overheid gebiedt om al haar geschriften, die getuigen van haar mirakels, te verbranden, om haar voor altijd monddood te maken. Daar komt tijdens Erfgoeddag eindelijk verandering in.

Zuivelmuseum (Blankenberge)

Tentoonstelling: Een zuivel geweten

Heb je boter op je hoofd? Kun je het echt niet laten boter te eten tijdens de vastendagen? Geen nood, voor enkele dukaten helpt een boterbrief je aan een plaatsje in de hemel. Niet alleen de pastoor, maar zelfs zijne Heiligheid in Rome verzond ze. Deponeer gewoon wat geld in het ‘boterblok’ (offer- of vastenblok) en je kunt naar hartenlust smeren. Met het geld uit de ‘boterblokken’ werden de ‘botertorens’ of ‘tours de beurre’ gebouwd. De Toren van de kathedralen in Rouen en Bourge werden zo bijvoorbeeld volledig met ‘smeergeld’ betaald.

Talbot House i.s.m. Stedelijke Kunstacademie, Dienst cultuur (Poperinge)

Tentoonstelling: Is het écht zo ver naar Tipperary?

“It’s a long way" wordt vaak beschouwd als hét succesnummer van WOI. De Kunstacademie nam een duik in het muziekarchief van Talbot House om dat cliché in vraag te stellen. Een avondlang palmden de afdelingen muziek en woord het huis in, terwijl de media-cursisten de muzikale puzzelstukjes en bindteksten vastlegden. Vaardige digitale vingers verwerkten daarna het materiaal in een beeld- en klankmontage. En zie: op Erfgoeddag blijkt Tipperary in Talbot House verder weg dan ooit tevoren. Al zal de échte waarheid – ook daarna nog – het geheim van de oude piano blijven.

Museum Kortrijk 1302 i.s.m. amateurtoneelspelers

Zoektocht: De fantastische middeleeuwen

Wie zich verdiept in de middeleeuwen, botst op verhalen die zo fantastisch zijn dat je ze meteen naar het rijk der fabelen zou verwijzen. Nochtans zijn sommige ervan echt gebeurd. Vier duistere, marginale figuren brengen ze tot leven in het museum Kortrijk 1302 ter gelegenheid van Erfgoeddag. Ze hebben het over moslims in de buurt van de paus, een uitwisseling van dure geschenken, een Duitse keizer die Arabisch spreekt en een mysterieuze brief uit het Verre Oosten. Aan de bezoeker om waarheid van verzinsel te onderscheiden... 

Koninklijk Atheneum 1 Brugge centrum i.s.m. Buurtcomité St-Gillis, Hogeschool West-Vlaanderen

Tentoonstelling: Urban legends uit St-Gillis: een zoektocht naar buurtverhalen, sprookjes, legenden en echte helden

Leerlingen van het Koninklijk Atheneum gingen op verkenning in de buurt St-Gillis en kwamen terug met interviews, fotoreportages en een bulk aan archiefmateriaal. 'Urban legends', 'broodjeaapverhalen' of nog anders, 'stadsverhalen' vormen de rode draad doorheen de tentoonstelling. Ontdek de wijk en zijn bewoners in al hun kleuren en zoek uit welke verhalen echt zijn en welke niet. Meer nog, elke bezoeker kan zijn naam vereeuwigen in het kunstwerk ‘Helden van St-Gillis’.

Stadsarchief Roeselare

Tentoonstelling: Het jaar van de Regenboog

In 1970 werd de Roeselaarse wielrenner Jean-Pierre Monseré wereldkampioen. Een jaar later verongelukte hij in de regenboogtrui. Hoe keek de lokale pers naar deze tragische figuur en naar andere evoluties in een veranderende maatschappij te Roeselare? De Kerk verliest haar greep; de jeugd en de vrouw komen nadrukkelijker in beeld. Er heerst sociale onrust en politieke nervositeit. Economisch staat de regio voor grote veranderingen. Gelukkig is er nog steeds de volkssport en de koers die elkeen bindt. Klopt de beeldvorming in de pers?