Arm Wallonië: een reis door het beloofde land

De Belgische geschiedenis - ook de geschiedenis van de armoede - draait wrede rondjes. Daarover gaat 'Arm Wallonië', het boek en de driedelige Canvas-reeks van Pascal Verbeken - vertaald en verfilmd als 'La terre promise'. Het materiaal: tientallen getuigenissen - uniek mondeling erfgoed dat een bijzondere tijd reconstrueert. Maar laat ons eerst een eeuw terug in de tijd gaan, naar 'Arm Vlaanderen'.

We starten in 1903, het jaar van ‘Door Arm Vlaanderen’, het klassiek geworden reportageboek van de socialistische journalist Auguste De Winne. ‘Door Arm Vlaanderen’ leest als een helletocht door een stervend Vlaanderen. De bevolking kreunt onder armoede, hongersnood, analfabetisme en uitbuiting. Zie ook onze eerdere blogberichten.

Een eeuw later reist Pascal Verbeken door de Waalse streken – ooit een industrieel eldorado - waarheen honderdduizenden vanuit dat ‘Arm Vlaanderen’ migreerden. De route loopt dwars door het platteland van Waals-Brabant en volgt verderop de oude industriële as van de Borinage, La Louvière, Charleroi, Seraing en Luik.

Het oude België, waarvan het economisch zwaartepunt in Wallonië lag, bestaat niet meer. Vandaag is Vlaanderen één van de rijkste, best opgeleide regio’s van Europa geworden. Het is zijn schamele verleden en migratiegeschiedenis vergeten. Voor de Waalse industriële regio’ s waren de voorbije decennia meedogenloos. De grote agglomeraties kampen met de hoogste werkloosheidscijfers van Noord-Europa. Wat is er gebeurd met het beloofde land Wallonië dat ooit de derde industriële macht ter wereld was, een symbool van moderniteit en visionair ondernemerschap?

In ‘Arm Wallonië’ ontmoet hij tientallen Walen – vaak van Vlaamse afkomst – wier Kleine Verhaal onlosmakelijk verbonden is met de Grote Geschiedenis van Wallonië, van Vlaanderen, van België. Allen schilderen ze mee aan het portret van een streek die haar verloren trots probeert terug te vinden. Intussen verdampt België op de achtergrond.

“Arm Wallonië is geen belgicistisch boek, geen nostalgisch zwijmelen bij het unitaire België en evenmin een esthetisering van armoede als zijnde iets ‘authentiek’. Het gaat over macro-economie en micro-geschiedenis, het is een tocht en een afdaling, Het is een sociaal, humaan, begripvol en, ja, wijs boek. Het tilt het genre van de reportage tot op het niveau van de mildheid. Het is spannend en onthutsend. Het is dieptriest en bevlogen. Het brengt inzicht en vermijdt alwetendheid,” aldus David van Reybrouck, in zijn rede ter gelegenheid van de M.J. Brusse-prijs voor het Beste Journalistieke Boek, uitgereikt door het Nederlands Fonds voor Bijzondere Journalistiek.

Rakel jij op Erfgoeddag deze grotendeels vergeten geschiedenissen op? Welke mensen hebben hun dorp verlaten om in de Waalse mijnstreek te gaan werken? En waarom deden ze dat? Welke sporen vind je daarvan terug?

Meer info, kijk-, lees- en luistertips:
Bekijk hier een bespreking van het boek door het panel (Steven Vanackere, Hilde Van Mieghem, Anna Luyten, Fien Sabbe, Jos Geysels) van 'Uitgelezen' in de Gentse Vooruit. 'Arm Wallonië', het boek, was de basis van de gelijknamige driedelige documentaire filmreeks die begin 2010 liep op Canvas en RTBF. Bekijk hier de trailer van de film op Youtube. Meer recensies, foto's en ook kritieken uit de franstalige pers vind je op de informatieve website van Pascal Verbeken. Of bekijk de website van de Canvas-reeks met trailers en foto's van Tim Dirven.

Afbeeldingen:
(boven) zicht op Charleroi (c) Pascal Verbeken
(onder) covers van 'Arm Vlaanderen' van August De Winne en 'Arm Wallonië' van Pascal Verbeken.