Arme treinreizigers!

Honderdduizenden pendelaars reizen dagelijks van en naar hun werk. De trein is een ideaal transportmiddel om te onthaasten en files te vermijden. Maar ooit was het anders.

In de 19e eeuw was reizen met de trein een manier om aan armoede te ontsnappen. Op zoek naar werk verliet men soms de geboortestreek om zich in de industriële centra aan te bieden als textielarbeider of mijnwerker. Zeker in tijden van economische crisis trok men te voet naar Gent, Noord-Frankrijk of de Waalse industriegebieden. De zogenaamde ‘fosmannen’ (mijnwerkers) en ‘Franschmans’ verlieten soms maandenlang hun gezin en verbleven in Wallonië of Noord-Frankrijk in logementshuizen.

Op het einde van de 19e eeuw kwam ook de traditionele landbouw onder druk te staan. Veel landbouwbedrijven waren in de loop van de 19e eeuw onder meer door het heersende erfrecht versnipperd tot kleine keuterboerderijtjes. Wanneer op het einde van de eeuw goedkoop Amerikaans graan en varkensvlees onze markten overspoelden, konden de slecht georganiseerde kleine boerderijtjes de concurrentie niet meer aan. De plattelandsbewoners waren verplicht zich aan te bieden als arbeider in de industriële centra om te overleven. Plattelandsvlucht dreigde. Om dit tegen te gaan maakte de overheid op het einde van de 19e eeuw snel werk van de uitbreiding van het openbaar vervoer. Daardoor was het niet langer nodig om voor langere tijd weg te gaan of zich te vestigen in de steden. Treinen en trams zorgden ervoor dat arbeiders vanuit de plattelandsgemeentes dagelijks konden pendelen. De zogenaamde ‘werkmanstreinen’ vervoerden vele arbeiders heen en weer naar de fabrieken. Ze hadden er vaak een lange rit in erg oncomfortabele omstandigheden voor over.

Met de mini-tentoonstelling ‘Pendelportretten’ toont de Erfgoedcel Viersprong Land Van Rode met portretten van pendelaars van vroeger en nu in woord en beeld wat er ruim een eeuw later veranderd is. Te zien op zondag 1 mei, Erfgoeddag, in de stations van Balegem-Dorp, Scheldewindeke, Gontrode, Melle, Merelbeke en op het marktplein van Sint-Lievens-Houtem.

Met dank aan historicus Bart De Wilde voor deze tekst. Voor wie meer wil lezen over werkmanstreinen: klink op de tag 'transport' in de woordwolk, links naast dit tekstvak.

Afbeelding:
Station van Merelbeke, s.d., (c) collectie Erwin Ketels