Bloed en bodem: (ook) Vlamingen zijn Germanen!

Hamer was een prestigieus en rijkelijk geïllustreerd Nederlands maandblad, dat vanaf oktober 1940 door Uitgeverij Hamer van de NSB-er Reinier van Houten werd uitgegeven. Het tijdschrift verkondigde de culturele denkbeelden en de ideologie van de Nederlandsche SS. En als het regent in Amsterdam... druppelt het in Brussel.

Hamer, genoemd naar het machtige werktijd van de Germaanse dondergod Thor, mikte op het verspreiden van bepaalde ideeën en opvattingen over de volkskunde in Nederland en voor  de rasgenoten over de grens, in Vlaanderen. Het tijdschrift bestond uit fotoseries over (al dan niet verzonnen) oude gebruiken, klederdrachten, versierde gevelstenen en verloren gewaande Germaanse symbolen. Het ‘zusterblad’, de Volksche Wacht, had meer wetenschappelijke pretenties op hetzelfde gebied en kwam met doorwrochte culturele en historische essays op de proppen. Geheel in de geest van de tijd sneed dit tijdschrift ‘rassenkunde’ aan  en pakte uit met artikels over 'de biologische waarde van het boerendom'. De oplagecijfers van het blad liepen algauw op tot 18.500 exemplaren.

Ook in Vlaanderen kreeg Hamer vaste voet aan de grond, al liep het niet zo'n vaart beneden de Moerdijk. De Vlaamse editie van Hamer had een oplage van 4.000 stuks. De uitgave was identiek aan de Nederlandse, maar besteedde zo'n acht tot zestien pagina's aan speciale Vlaamse onderwerpen. In maart 1944 volgde een Duitse editie, onder de titel Hammer, en bestonden er zelfs plannen voor een Noorse versie van het tijdschrift. Het verloop van de Tweede Wereldoorlog verhinderde realisatie van deze plannen.

De geschiedenis van Hamer is intussen zo goed als helemaal vergeten. Op Erfgoeddag kan ze opnieuw opgerakeld worden.

Leestips:GROENEVELD (Gerard), Zwaard van de geest. Het bruine boek in Nederland 1921-1945, Amsterdam, Vantilt, 2001, 429p.

MICHIEL (Gwendolina), Volkskunde en politiek: de nationaal-socialistische ideologie in Hamer (1943-1944), onuitgegeven thesis aan de KULeuven departement literatuurwetenschappen, 1997, 127p.

RZOSKA (Björn) en HENKENS (Barbara), "Volkskunde en Groot-Germaanse cultuurpolitiek in Vlaanderen 1934-1944", in: Bijdragen tot de Eigentijdse Geschiedenis (Brussel), nr. 11, 2003, s.p.

VAN HEEMSKERCK DÜKER (Willem), Wat aarde bewaarde: vondsten uit onze vroegste geschiedenis, Den Haag, Hamer, 1943, s.p.

Afbeeldingen: coverillustraties van Hamer, cover van 'Zwaard van de geest'