De fotografische paradox

De geschiedenis van de fotografische voorstelling is een bijzonder controversieel gegeven. Fotografie geeft tijd een vorm, verandert ook de beleving van tijd, onderbreekt het leven een fractie van een ogenblik om het voor eeuwig vast te leggen. Daarom zijn er specifieke regels voor het onderzoek naar de fotografie, zo stellen Roger Kockaerts en Johan Swinnen in een nagelnieuwe publicatie. "De geschiedenis van de fotografie is immers ambigu."

Vandaag de dag wordt fotografie als een hedendaags medium beschouwd, en heeft ze een plaats gevonden tussen andere kunstvormen. De fotogeschiedenis kan ons informatie bieden over de totstandkoming, en dus onrechtstreeks ook over die ambiguïteit van het medium als uitdrukkingsvorm. Volgens de Duitse filosoof Walter Benjamin (1892-1940) moest het denken over fotografie en geschiedenis helemaal herdacht worden. Het gegeven van de reproduceerbaarheid - denk aan allerhande geluids- en beeldregistratiesystemen zoals... de fotografie - doet een gebeurtenis mee in een 'historische gebeurtenis' veranderen. De taal van de fotografie heeft dus met geschiedenis te maken, en tegelijk geeft geschiedenis betekenis aan de fotografie.

Maar de hamvraag is: wat is de betekenis en de exacte werkelijkheidswaarde van een foto. Hoe wordt de 'objectiviteit' beïnvloed door de subjectiviteit van enerzijds de fotograaf en anderzijds de persoon die naar de foto kijkt, als je rekening houdt met de context van beiden? Dit is wat deze auteurs de 'paradox van de fotografie' noemden. De tentoonstelling 'Controverses' (nog tot 3 januari in de Brusselse Botanique) is daar overigens een prachtige illustratie van.

Illustreer jij op Erfgoeddag a.d.h.v. jouw collectie deze 'paradox van de fotografie'?

Leestips: Kockaerts (Roger) en Swinnen (Johan), De kunst van het fotoarchief, 170 jaar fotografie en erfgoed, Brussel, ASP Editions, 2009, 479p.

RODIERS (Heleen), "Controverses: de geschiedenis in tachtig schandalen", Agenda - Brussel Deze Week, 19.09.2009, online consulteerbaar op de website van Brusselnieuws.be.

JEFFREY (Ian), De kunst van het kijken. Het verhaal van de fotografie, Gent, Ludion, 2009, 382p. Je kunt een reportage over dit boek beluisteren op de website van Klara.

Afbeeldingen: cover van het boek van Kockaert & Swinnen (boven) en cover van het boek van Ian Jeffrey (onder).