Echt of vals? Een Khnopff onder de loep

Volgens de huidige wetgeving is het niet verboden om een kunstwerk, met handtekening en al, te kopiëren, noch om een nagemaakt kunstwerk te bezitten. Het wordt echter wél strafbaar wanneer je probeert de kopie te verkopen als een authentiek kunstwerk. In dit geval kan men spreken van oplichting en bedriegerij. Als er daarbij ook nog eens valse authenticiteitsdocumenten tevoorschijn komen om dat niet-authentiek kunstwerk te voorzien van de nodige adelbrieven,  kun je beschuldigd worden van valsheid in geschriften. Al deze elementen komen samen in het fascinerende ‘geval Stokvis’.

In 2005 zorgt een sanguine, die het portret van mevrouw Stokvis zou verbeelden, voor een heel wat beroering in de kunsthistorische wereld. Dit omkaderde portret, getekend met rood krijt op papier en ondertekend met ‘FERNAND KHNOPFF’, werd slechts een jaar daarvoor in de veilingcatalogus van Sotheby’s rond 1915 gedateerd. Een kleine reconstructie.

In 2003 koopt Mr. K bij Mr. F., een antiquair uit het Brusselse, dit werk, voor het aardige bedrag van 9.915 euro. Bij het kunstwerk leverde F. een verkoopsakte, waarin hij een paragraaf invoegt dat Mevrouw Gisèle Ollinger, oud-conservator van de afdeling Moderne Kunst in het Brusselse Museum voor Schone Kunsten, het werk onderzocht had en het als authentiek verklaarde. De antiquair vraagt hem om de som contant te betalen en voegt er uitdrukkelijk aan toe het werk gedurende twee jaar niet te verkopen.

Tegen zijn advies in, biedt K. het kunstwerkje eind 2004, na de grote Khnopff-tentoonstelling in Brussel, te koop aan bij Sotheby’s Londen. Het wordt ingesteld voor 17.700 euro – 26.500 euro. Het wordt niet verkocht, maar het veilinghuis Sotheby’s Brussel laat hem weten dat ze een klant in Brussel gingen zoeken. Mr. K. wordt vervolgens gecontacteerd door Mevrouw Ollinger, die hem laat weten, dit werk nooit authentiek verklaard te hebben.

Mevrouw Ollinger schrijft de ware feiten neer in een artikel, dat ze begin 2005 op de internetkrant ‘Memoires’ plaatst. Ze waarschuwt iedereen voor het onveroorloofde gebruik van haar naam om sommige kunstwerken een zekere authenticiteit te verlenen. In het artikel beschrijft ze hoe Mr. F haar in april 2002 meerdere malen, met schamel bewijsmateriaal, trachtte te overtuigen van de authenticiteit van het werkje. Op dat moment verrichtte ze onderzoek voor de realisatie van haar laatste grote tentoonstelling over Fernand Khnopff.

In de getuigenis, die F. in 2005 aflegt  bij de gerechtelijke politie, geeft de beschuldigde toe een vervalsing verkocht te hebben aan Mr. K, nadat hij ze, tevergeefs, had proberen te verkopen via het veilinghuis Dorotheum te Wenen voor 25.000 euro. Zelf had hij het gekocht op een antiekmarkt te Rijsel voor 20.000 frank in 1999. Hij vindt het verhaal rond René Stokvis gedeeltelijk uit. Het document, dat hij opstuurt naar Ollinger om de oorsprong van het werk geloofwaardig te maken, typt hij zelf. De geschiedenis rond de aankoop van het schilderij, die hij in de eerste brief aan Ollinger richt, is eveneens uitgevonden.

De naam Stokvis, daarentegen, was niet verzonnen. René Stokvis was een rijke Franse industrieel en verzamelaar, die in 1973 gestorven was. De malafide kunsthandelaar was in het bezit van een origineel kader waar een etiket op plakte met de vermelding van de naam ‘R. Stokvis’. Zijn aankoop, ondertekend met de naam van FERNAND KHNOPFF, werd in de kader gestoken en het verhaal rond het portret van mevrouw Stokvis kon ontstaan. Mr. F wordt door de cel kunstcriminaliteit van de gerechtelijke politie aangehouden voor oplichting en valsheid in geschriften.

Lees meer over dit ‘pronkstuk’ van het Politiemuseum op hun website.

Leestips: LAURYSSENS (Stan), Dalí en ik, Van Halewijck, Leuven, 1998, 304p. De roman van deze Vlaamse schrijver vertelt over zijn contacten met de schilder, wiens kunstwerken hij vervalste. Momenteel wordt dit boek volgens Lauryssens verfilmd met Al Pacino in de hoofdrol. Voorziene releasedatum: 2011

Of lees de boeiende verhandeling van politierechercheur Axel Poels ‘Fake art for fake people’, waarin hij dit verhaal én talloze andere sterke staaltjes eveneens uit de doeken doet. Je kunt deze verhandeling downloaden via een vroeger blogbericht op deze website.

Bekijk ook eens het filmpje over Legal Fake Art op Youtube.com. In het Engels.