“Enkel droog brood.” Het relaas van Léon Gronowski

“Het leek me weerzinwekkend, onmogelijk. Enkel het feit dat de honger nog groter was dan de angst duwde me de diepte van de aarde in, in die afgrond waar het leven aan een zijden draadje hangt, waar geen straaltje zonlicht binnensijpelt, waar de blik nergens op kan rusten. Ik voelde me van iedereen verlaten.” Dit is een fragment uit het dagboek van Léon Gronowski, die vlak na de Eerste Wereldoorlog uit Polen naar België migreerde. Net als veel andere migranten uit het oosten, was hij straatarm.

Maar zoals mag blijken uit tal van andere blogitems op deze site heeft ‘arm zijn’ niet alleen te maken met de financiële situatie. Arm zijn is ook… er helemaal alleen voor staan, niemand meer hebben om op terug te vallen. Echt beseffen wat arm zijn betekent, kan je pas als je gesproken hebt met iemand die het aan den lijve ondervond.

De Poolse jood Léon Gronowski kwam in de jaren twintig naar België, hoopvol op zoek naar een beter leven. Zijn dagboekfragmenten leren ons veel over die periode van zwarte sneeuw. Hoewel het hardnekkige beeld van de ‘rijke jood’ blijft bestaan, staat hij symbool voor de talloze joodse migranten in die periode. Afgezien van enkele rijke families, was het merendeel van de joodse inwijkelingen arm tot zeer arm. Zij werkten in de industrie en in kleine ateliers, vooral in de leder- en pelsbewerking en in de diamant- en textielnijverheid.

Gronowski’s eerste bekommernis bij aankomst in België, na maanden van omzwervingen in Duitsland, was een inkomen te vinden. In zijn gebrekkige Frans ging hij op zoek. En vond… een armzalig baantje als leerjongen bij een lederbewerker. Als illegaal en zwartwerker kon hij weinig doen aan het feit dat hij zwaar uitgebuit werd. Hij verdiende net genoeg voor een stuk droog brood en een zolderkamertje. Gronowski was straatarm, leed honger en kou, terwijl de door hem gemaakte handtassen tegen duizelingwekkende prijzen in de etalages lagen. In zijn dagboek noteerde hij:

“Zaterdagnamiddag, een halve rustdag. Mijn piepkleine kamertje is triestig en koud. Het is december en er is nog steeds geen verwarming. Dat is al twee maanden dat ik enkel droog brood eet. Ik heb honger, m’n hart voelt zwaar, er iets dat aan me knaagt...”

Op Erfgoeddag zoomt het Joods Museum van Deportatie en Verzet in op de duizenden verpauperde joden die België overspoelden in de jaren ’30. Waar kwamen ze vandaan? En hoe reageerden de Belgen op hun komst? Aan de hand van foto's, brieven en dagboekfragmenten van één vluchteling wordt het lot van vele duizenden geïllustreerd. En is er anno 2011 iets nieuws onder de zon? In de pdf – hieronder op te halen – lees je meer over Gronowski’s leven.

Dit is overigens de laatste Erfgoeddag waarop u de huidige opstelling van het museum kan komen bekijken! Met het oog op de uitbreiding tot een spraakmakend historisch museum met de naam Kazerne Dossin, Memoriaal, Museum en Documentatiecentrum over Holocaust en Mensenrechten, zal het huidige Joods Museum van Deportatie en Verzet namelijk zijn deuren sluiten tijdens het (school)jaar 2011-2012. Deze sluitingsperiode zal ten volle worden benut om alles in gereedheid te brengen voor de opening van een gloednieuw museum met nieuw opgeleide gidsen. Tegenover het huidige museum zal een nieuwbouw verrijzen waar de tentoonstelling in ondergebracht wordt, de huidige site krijgt een memoriaalfunctie.

Vanaf de zomer van 2012 staat de hele ploeg weer voor u klaar om u het nagelnieuw parcours voor te stellen! Volg vanaf 7 februari 2011 de evolutie op de voet op www.kazernedossin.eu!

Leestips:
STEINBERG (M.) en SCHRAM (L.), Transport XX Mechelen/Malines – Auschwitz, Brussel: ASP, 2008,  176 p.
GRONOWSKI (S.), L’enfant du 20e convoi, Editions Luc Pire, Brussel, 2005, 206 p.
PIRART, F. – GRONOWSKI, S., Simon, l’enfant du 20e convoi, Editions Milan Poche Histoire, 2008, 201 p.
SAERENS (L)., Vreemdelingen in een wereldstad. Een geschiedenis van Antwerpen en zijn joodse bevolking (1880-1944), Lannoo, Tielt, 2000.
CAESTECKER (F.), Ongewenste gasten, Vluchtelingenbeleid in de naoorlogse periode, Brussel, VUBPress, 1992.

Afbeeldingen:
Gronowski – foto 1945
Legende: Simon in 1945.
© JMDV-KD Mechelen – fonds Gronowski

Gronowski – TL
Legende: transportlijst waarop de namen van Simon en zijn moeder voorkomen.
© Dienst Oorlogsslachtoffers

Gronowski – foto Ita
Legende: Ita Gronowski
© JMDV-KD – fonds Gronowski