Grafkunst: tussen pathos en echte emoties

Tot een eind in de 20e eeuw spenderen families fortuinen om soms grandioze grafmonumenten te construeren. Maar is het idee van een grafsteen origineel of gerecupereerd? Voor wie zijn deze monumenten echt bedoeld? Voor de overledenen of de nabestaanden? Waar eindigen echte emoties, waar begint de pathetiek?

Bij het toekennen van waarden en betekenissen aan erfgoed is het noodzakelijk kennis te hebben van de tijd waarin dat erfgoed tot stand werd gebracht. Epitaaf, de vereniging voor funeraire archeologie, grijpt deze gelegenheid dankbaar aan om aan te tonen hoe gevoelens van rouw in tijden die ver achter ons liggen aanleiding gaven tot een eigen artistieke expressie. Slechts een beperkt aantal monumenten op onze begraafplaatsen zijn unieke kunstwerken. Vanaf de 19e eeuw werden 'modelboeken' uitgegeven met prototypes van graven en grafdecoraties. Nabestaanden kozen uit een gamma van beelden en symbolen die uitdrukking gaven aan de 'unieke' gevoelens van smart, verlies, trouw en liefde. Epitaaf stelt deze modelboeken tentoon en legt relaties naar gerealiseerde grafmonumenten.

Epitaaf wenst daarmee nieuw licht te werpen op de creatie van grafmonumenten in de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw. Modelboeken vormen een onuitputtelijke inspiratiebron en hoewel ze meer aanleiding gaven tot interpretatie dan tot imitatie vinden we hierin een verklaring voor de populariteit van sommige funeraire typologieën. De industrialisatie en de ermee gepaard gaande serieproductie mag op het eerste zicht een aantasting lijken van de artistieke creatie in de grafkunst, deze lag wel aan de basis van een democratisering in de funeraire cultuur. Het gebruik maken van in serie vervaardigde grafkruisen, engelen, symbolen.... betekende niet noodzakelijk een banalisering van de funeraire kunst. Het creatieve proces verschoof naar de 'kunst van het combineren'.

Op Erfgoeddag gaat Epitaaf dieper op deze thematiek in tijdens twee rondleidingen. Om 11u en 15u, telkens in het Nederlands en het Frans. De rondleidingen liggen in het verlengde van de tentoonstelling. Ze zijn niet bedoeld om een antwoord te geven op al deze vragen maar om samen met de bezoekers na te denken over de waarden en betekenissen van dit erfgoed en ook kritisch te reflecteren over de contemporaine omgang met dood en rouw.

Daarnaast presenteert Epitaaf ook de lezing 'Autour du Faux', door Daniel Dujeux. Daniel Dujeux spreekt over een bizar fenomeen: 'de wil om misleid te worden”. Aanleiding is het vreemde verhaal van de beroemde Franse wiskundige Michel Charles die zich liet bedotten bij de aankoop van een collectie brieven. Hij dacht o.a. originele (en in het Frans opgestelde) brieven tussen Cleopatra en Julius Caesar te hebben gekocht!

Meer info vind je op de website van Epitaaf.

Of lees het artikel over Epitaaf in Brussel Deze Week 'Epitaaf viert kwarteeuw activiteiten rond begraafplaatsen'. Beluister de reportage op FM Brussel.

Afbeeldingen: modelboeken en een sfeerbeeld van het voormalig atelier van de grafbeeldhouwers Salu, aan de ingang van de begraafplaats van Laken waar Epitaaf zijn museum en documentatiecentrum in ondergebracht heeft. (c) Epitaaf