Heraldische twisten: is het nu een Vlaamse panter of een leeuw?

Wat  Bart De Wever vertelde over ‘De Fiere Vlaamse Leeuw was oorspronkelijk een luipaard’  lokte heel wat reacties uit. Volgens Paul Trio, hoogleraar Middeleeuwse Geschiedenis aan de KU Leuven klopt de uitleg van De Wever niet: "Het is zeker niet zo dat de Vlamingen al 700 jaar met de foute Vlaamse vlag zouden zwaaien. Naar die Vlaamse Leeuw is al zoveel onderzoek verricht dat we wel met zekerheid kunnen zeggen dat het een leeuw en géén luipaard is." Tussen de 11e en 13e eeuw werden allerlei  dappere dieren, zoals draken, wolven, luipaarden, panters en leeuwen, op schilden afgebeeld. Vaak is het echter niet duidelijk om welk dier het gaat. De twee betrokken partijen van de emblematische Guldensporenslag (1 juli 1302) werden Liebaarts en Leliaarts genoemd. De benaming ‘liebaards’ stamt uit de heraldiek en betekent luipaard of leeuw. Weinig later, in de eerste decennia van de 14e eeuw, werden onder impuls van Engelse heraldici de verschillende op elkaar lijkende en moeilijk te onderscheiden heraldische dappere dieren gestandaardiseerd tot leeuwen. De Liebaarts werden tot Klauwaarts hernoemd.

Volgens een hardnekkige mythe bracht de Vlaamse graaf Filips van de Elzas met zijn medekruisvaarders het leeuwensymbool mee uit het Nabije Oosten. Deze mythe klopt bijna zeker niet. In 1162 had graaf Filips van Elzas al de afbeelding van een leeuw op zijn zegelring. Bovendien vertrok hij pas in 1177 op kruistocht. Wellicht nam hij het symbool gewoon van zijn voorvaderen over.

De wetenschappelijke discipline die een oplossing kan bieden op dergelijke vragen is de heraldiek. Deze wetenschap houdt zich bezig met de studie van het ontstaan, de ontwikkeling en samenstelling van wapens van personen, families en instellingen. Ze informeert bovendien over de heraldische bronnen en geeft richtlijnen en methoden aan voor hun gebruik. Tevens behoort het tot de taak van de heraldiek wapens op de juiste wijze te beschrijven.

Toon op Erfgoeddag deze vele methoden van de heraldiek en help misverstanden, mythevorming en foute interpretaties van wapens voor eens en voor altijd de wereld uit. Of onthul dat die Vlaamse leeuw nu toch nog een ander dier is!

Leestip: ROTTIER (Honoré) en VAN DE CRUYS (Marc), Heraldiek. Wapens kennen en herkennen, Leuven, Davidsfonds, 2004, 351 p.

foto boven: de graaf van Vlaanderen en de graaf van Neurat in een wapenboek uit circa 1283 (uit: Rottier H. en Van de Cruys M., Heraldiek. Wapens kennen en herkennen)