Publicatie ‘We zijn goed aangekomen. Vakantiekolonies aan de Belgische kust 1886-1980’

"We woonden in Evergem na de oorlog; toen al zeven kleine kinderen en heel arm, zoals veel gezinnen toen waren. […] Ons moeder, altijd zij alleen, bracht ons naar zee: mij, mijn jonger zusje en mijn twee jaar ouder broertje. Het instituut werd gerund door een gezette mevrouw, de directrice; haar naam herinner ik me niet meer. Na ontvangst moesten we vooraf onderbroekjes aantrekken die ons moeder nieuw had moeten aankopen; dit stond waarschijnlijk in de algemene voorwaarden. Dat was voor ons totaal nieuw, want in die tijd droegen kinderen geen ondergoed bij ons." Het is een getuigenis van Claude De Scheemaecker (°1943) , die in 1949 verbleef in 'Ons Rustoord' in Westende, een home van de Christelijke Mutualiteit. 'Vakantie' was toen iets exotisch...

Het ontstaan van de vakantiekolonies kadert in het hygiëneoffensief dat in België rond 1840 tot ontwikkeling kwam. De nadruk op hygiëne viel samen met de periode van industrialisatie, waarin het lichaam een grotere ‘waarde’ kreeg. Kinderen werden na de afschaffing van de kinderarbeid gezien als toekomstig kapitaal. Niet de sociale omstandigheden, maar de ouders – en vooral de moeders – werden gezien als oorzaak van de hoge kindersterfte. Enquêtes en congressen omtrent de volksgezondheid verbonden de materiële en morele levensomstandigheden met elkaar. Gebrek aan hygiëne werd immers beschouwd als een gevolg van de morele ontaarding van de stedelijke arbeidersklasse

Bij de selectie van de kinderen voor de kolonies kregen arme en fysiek zwakke kinderen absolute voorrang. Ze werden geselecteerd aan de hand van een verplicht medisch onderzoek. De vakantiekolonies vormden, samen met het scolarisatieproces, op het einde van de 19e eeuw ‘een van de antwoorden tegen het dreigende gevaar van een verwilderde, gedemoraliseerde, zwervende en verziekte jeugd’. Liberale filantropische verenigingen begonnen met het organiseren van kolonies. Dat gebeurde later dan in de meeste Europese landen, waarschijnlijk omdat het verdelen van soep om kinderen naar het officiële onderwijs te lokken zo doeltreffend was. Soortgelijke katholieke instellingen volgden de liberalen op de voet, om kinderen voor het vrije schoolnet te rekruteren.
 
Vanaf 1919 gaf de overheid binnen de gesubsidieerde vrijheid middelen aan collectieve vakantiekolonies.  Ze deed dat via het Nationaal Werk voor Kinderwelzijn. Na de Tweede Wereldoorlog verstrekte de overheid ook subsidies binnen de aanvullende ziekteverzekering, zodat de kolonies konden professionaliseren. Aangezien iedereen verplicht was aangesloten bij een mutualiteit, was deze dienstverlening niet langer beperkt tot arbeiderskinderen. De mutualiteiten slaagden erin om de vakantiekolonies te institutionaliseren.

Het fenomeen vakantiekolonies wordt in de publicatie 'We zijn goed aangekomen! Vakantiekolonies aan de Belgische kust [1887-1980]' geschetst vanaf de eerste Brusselse initiatieven voor de kinderen uit de Marollen tot de stopzetting van subsidies bij de defederalisering in 1980. In het onderzoek werd ook veel aandacht besteed aan getuigenissen.  Deze rijk geïllustreerde publicatie is een uitgave van Amsab-ISG en ASP Editions. Het is het 25e nummer in de reeks Bijdragen van het Museum van de Vlaamse Sociale Strijd van de provincie Oost-Vlaanderen.

Leestip:
VERMANDERE (Martine), We zijn goed aangekomen! Vakantiekolonies aan de Belgische kust [1887-1980], Brussel/Gent: ASP Editions/Amsab-ISG, 2010, 192 p. Aan de publicatie is ook een website gekoppeld: http://www.vakantiekolonies.be

Illustraties:
1. Groepsfoto van een vakantiekolonie van de socialistische mutualiteiten in Koksijde, jaren 1930 ((c)Amsab-ISG, Gent)
2. De refter van Home Emile Vandervelde toebehorend aan de Federatie van Socialistische Mutualiteiten van Brabant (FSMB), 1954 ((c) Amsab-ISG, Gent)
3. Kalender van het katholieke Werk van de Berg Thabor, 1933 ((c) KADOC-K.U.Leuven)
4. Het Gentse Bureel van Weldadigheid stuurde ook weeskinderen, in de volksmond 'kulders', naar het home van het Werk der Gezonde Lucht in Bredene, 1911 ((c)Archief OCMW Gent, F231)