't Staat in de sterren geschreven

Snelle oplossingen voor elk probleem: "Voor liefde, volledige trouwbaarheid  tussen koppels en vrienden, terug Gevonden en krachtiger gemaakte liefdes, gelukkige huwelijken... Zaken en examen. SNELLE RESULTATEN! DISCREET! VERZEKERD! RESULTAAT BINNEN 48 UUR". [sic] Het zijn enkele zinnen uit een reclamefoldertje van een helderziende. Is bewustzijn een paranormale kracht die boodschappen kan uitzenden en de geest van mensen kan controleren? Wetenschappers twijfelen hieraan, maar miljoenen mensen geloven het. Paragnosten: wie zijn ze, wat drijft hen?

De voorbeelden van (al dan niet mediagenieke) paragnosten, of helderzienden, zijn legio. Op 18 juni 2003 filmde een ploeg van het populaire nieuwsprogramma 'A Current Affair' van de zender Channel Nine Australia een experiment uitgevoerd door de psychologen Norman Barling, Michael Lyvers en Jill Harding-Clark van de Bond University, dat bedoeld was om de beweringen te testen van een bekende Australische 'paranormale genezer'. Dennis Puffett beweert dat hij pijn kan verlichten simpelweg door foto's van mensen te manipuleren, zelfs wanneer de "patiënten" zelf ver weg zijn, tot in Afrika! Onschuldige volksverlakkerij? Alleminst, stelt mentalist-van-eigen-bodem Gili. Hij organiseerde 'Een Balvoor Helderzienden', zonder vermelding van tijd of plaats. Naar eigen zeggen "omdat dat toch niet nodig is". Dat zweemt naar het opsporen van bedriegers en allerhande vormen van bedrog.

In een interview met De Standaard staat hij erop dat hij mentalist wordt genoemd. Zeker geen paragnost. "Dat woord suggereert bovennatuurlijke gaven. Paragnosten zijn bedriegers. Meestal is het zelfbedrog: ze geloven écht dat ze een zesde zintuig hebben. Soms gaat het om bewuste oplichterij. Die laatste categorie vind ik de ergste, maar het is een minderheid. Sommige mensen zeggen dat het geen kwaad kan, al die waarzeggers en pendelaars en tarotlezers en psychometristen. Het is allemaal toch maar show? Helaas zie je in realiteit dat het zeer vaak tot misbruiken leidt: psychisch misbruik, geld aftroggelen, seksueel misbruik, zelfs."

Hij geeft vervolgens een aantal voorbeelden. We citeren er eentje: "In de jaren zeventig trad de beroemde Uri Geller op in de show van Willem Duys. Hij herstelde toen in een rechtstreekse tv-uitzending met zijn hersengolven kapotte horloges bij de kijkers thuis. Ook bij ons; kun je je voorstellen wat een indruk dat maakte op mij als kind? Je moest je kapotte horloge uit de kast halen en stevig in je hand houden terwijl je naar tv keek, waar Uri Geller zich geweldig stond te concentreren. En ja hoor, na een poosje begon dat horloge, dat jaren had stilgestaan, opnieuw te tikken. Magie! De verklaring is anders niet zo moeilijk. Door de beweging na al die jaren stilliggen, en ook door de opwarming in de hand van het tussen de radertjes gestolde smeersel was het niet meer dan logisch dat veel horloges kortstondig opnieuw begonnen te tikken. Met zulke mediastunts bouwde Geller aan een internationale reputatie. Pas enkele jaren geleden heeft hij toegegeven dat hij iedereen gefopt heeft."

In zijn show 'Iedereen paranormaal' neemt Gili het publiek mee in de - overigens zeer overtuigende - illusie van het paranormale. Om er vervolgens heel duidelijk bij te zeggen dat elk van de acts fake is. "Mensen die in hocus pocus willen geloven, zijn moeilijk te overtuigen van het tegendeel. De vraag naar bovennatuurlijkheid is zo groot."

Organiseer op Erfgoeddag een 'paranormale show', toon die (grotendeels verborgen) geschiedenissen van helderziendheid, confronteer 'believers' met non-believers, of nodig iemand uit van SKEPP (Studiekring voor Kritische Evaluatie van Pseudo-wetenschap en het Paranormale).

Leestips: DRIESCH (Hans), Parapsychologie : die Wissenschaft von den okkulten Erscheinungen : Methodik und Theorie, Zürich, Rascher, 1952, 176p.

HASQUIN (Hervé), Magie, sorcellerie, parapsychologie, Bruxelles, ULB, 1984, 240p.

LINKSTEIGER (Brad E.) (e.a.),Gale encyclopedia of the unusual and unexplained, Michigan, Gale, 2003, 3 vol.

Lees het integrale interview met Gili op de website van De Standaard. Meer items over paragnosten en pseudo-wetenschappen vind je op de website van SKEPP. Meer info over Gili en zijn strijd tegen paragnosten vind je op 's mans eigen website.

Afbeeldingen: Henry Bacour, De Waarzegster. Onderaan: 16e-eeuwse gravure van Olaus Magnus over waarzeggerij aan het hof. Foto van Gili.