kunstzwendel

Na drugshandel is kunstcriminaliteit de meest winstgevende misdaadactiviteit in België. Vorig jaar werden in ons land vervalste kunstvoorwerpen in beslag genomen met een totale marktwaarde van 2 miljoen euro. Diefstal en heling, vervalsing en namaak en het witwassen van geld met kunst en antiek zijn schering en inslag.

Volgens de huidige wetgeving is het niet verboden om een kunstwerk, met handtekening en al, te kopiëren, noch om een nagemaakt kunstwerk te bezitten. Het wordt echter wél strafbaar wanneer je probeert de kopie te verkopen als een authentiek kunstwerk. In dit geval kan men spreken van oplichting en bedriegerij. Als er daarbij ook nog eens valse authenticiteitsdocumenten tevoorschijn komen om dat niet-authentiek kunstwerk te voorzien van de nodige adelbrieven,  kun je beschuldigd worden van valsheid in geschriften. Al deze elementen komen samen in het fascinerende ‘geval Stokvis’.

"Gisteren nog was dit schilderij miljoenen guldens waard. Experts en kunstliefhebbers kwamen van alle uithoeken van de wereld naar hier en betaalden om ernaar te mogen kijken. Vandaag is het echter geen stuiver meer waard. Niemand zou er zelfs nog om malen om de straat over te steken om het gratis te bekijken. Toch is het schilderij niet veranderd. Wat is er gebeurd?"

Tussen de wereld van het laboratorium, waar de wetten van de exacte wetenschappen gelden, en de wereld van de conservatoren, museummensen en kunsthistorici gaapt een kloof die almaar breder wordt. Kunsthistorici weten almaar minder raad met wat röntgenonderzoek reveleert over de geheimen van oude meesters en vervalsers. Roger Marijnissen, dertig jaar lang departementshoofd conservatie bij het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK), publiceerde er zopas een nieuw boek over waarin hij zijn jarenlange ervaring synthetiseert.

'F for Fake' (1974) is de laatste film van de spraakmakende Amerikaanse filmregisseur en radioproducer Orson Welles. Het verhaal draait helemaal rond de emblematische figuur van Elmyr de Hory,  een Hongaarse kunstschilder die de geschiedenis is ingegaan als een van de meest productieve vervalsers ooit. Duizenden van zijn valse werken zouden als 'authentiek' verkocht zijn geweest in tal van kunsthandels en bij antiquairs.

Vervalsers die de kneepjes van het vak uitleggen? Da's zoals een topchef die aan Jan en alleman verklapt hoe hij die heerlijke bereidingen maakt. Of een goochelaar die verklapt hoe vingervlug hij de kijkers misleidt. Toch zijn er ook notoire vervalsers die het publiek over hun schouder laten meekijken, en dat is uitzonderlijk.

Vanaf het ogenblik dat 'kunst' en 'antiek' verhandelen lucratief werd, zijn er mensen geweest die met niet-authentieke objecten hun brood verdienden. Zo werden reeds in het Oude Rome antieke, Griekse beelden nagemaakt en verkocht als echte. Op hun beurt werden tijdens de renaissance overblijfselen uit het Romeinse rijk nagemaakt en aan (nietsvermoedende) kopers aangeboden.

De nieuwe inspiratiebrochure van Erfgoeddag is beschikbaar!

Deze is opgevat als een tour d’horizon van het thema FAKE? Je kunt je verwachten aan een zeer leesbare brok ‘context’, met duiding van (de keuze van) dit thema. Speciale aandacht is er ook voor concrete ideeën en tips. Ook de samenwerkingsverbanden (zoals met o.a. de Week van de Amateurkunsten) worden toegelicht en de belangrijke data voor deze editie lijsten we in een overzichtelijk plaatje op. De brochure sluit af met een bibliografie, speciaal voor degenen die zich willen verder inlezen in het thema.

Ook het Federaal Wetenschapsbeleid zet de vraag 'echt/vals' dezer dagen in de kijker.

Werken van vervalsers of fouten die gemaakt werden bij de authentificatie van de werken; de National Gallery van Londen heeft voor juni 2010 een expositie voorzien die de 'ongewenste' kunstwerken samenbrengt.